Radiatoren ontluchten en inregelen voordat de verwarming aangaat

De eerste koude week van het jaar is het moment waarop iedereen tegelijk ontdekt dat de slaapkamer niet warm wordt en dat er in de woonkamer een radiator klokt. Dat is jammer, want de klus die dat oplost hoort thuis in september, wanneer de ketel nog niet dagelijks draait en je rustig kunt meten. Ontluchten en waterzijdig inregelen kosten samen een middag, en het verschil zit vooral in de kamers die nu structureel achterblijven.

Wat het probleem meestal is

In een cv-installatie loopt het water de weg van de minste weerstand. De radiator die het dichtst bij de ketel hangt en de kortste leiding heeft, krijgt daardoor het meeste debiet en wordt in een paar minuten gloeiend heet. De radiator boven, aan het eind van de leiding, krijgt wat er overblijft. De thermostaat in de woonkamer meet vervolgens dat het daar warm genoeg is en zet de ketel terug, terwijl de kamer aan het eind van de rit nog niet op temperatuur is. Waterzijdig inregelen betekent niets anders dan die verdeling rechttrekken: je knijpt de gulzige radiatoren aan de voet iets dicht, zodat er meer water naar de rest gaat.

Lucht in het systeem doet er nog een schepje bovenop. Lucht verzamelt zich in het hoogste punt en in de bovenkant van radiatoren, waar het de plek inneemt die het water zou moeten vullen. Dat hoor je als klokken of ruisen, en je voelt het aan een radiator die onderin warm is en bovenin koud.

Benodigdheden

• Een ontluchtingssleutel, de kleine vierkante sleutel die op het ventiel bovenaan de radiator past
• Een laag bakje of een beker en een oude handdoek
• Een inbussleutelset, of de merkspecifieke sleutel die bij het voetventiel van jouw radiatoren hoort
• Een infraroodthermometer of een gewone digitale thermometer met contactpunt
• Een slangetje en een vulslang als je de waterdruk zelf moet bijvullen
• Notitieblok of telefoon om per radiator te noteren wat je meet en hoeveel slagen je dichtdraait

Dit spul ligt bij Gamma, Praxis, Karwei en Hornbach, meestal in het gangpad bij de sanitair- en verwarmingsartikelen. Een ontluchtingssleutel kost een paar euro, een eenvoudige infraroodthermometer is er vanaf zo’n twintig euro. Installatiegroothandels als Technische Unie of een lokale installateur hebben de merkspecifieke voetventielsleutels als jouw radiatoren een afwijkend inzetstuk hebben. Voor wie de thermometer maar één keer nodig heeft: gereedschapsverhuur bij de bouwmarkt of lenen bij een buurman werkt net zo goed.

Zo pak je het aan

1. Zet de verwarming uit en wacht. Draai de thermostaat laag zodat de pomp stopt en geef het systeem twintig tot dertig minuten om tot rust te komen. Lucht die rondgepompt wordt, laat zich niet vangen.
2. Noteer de waterdruk. Kijk op de meter van de ketel wat de druk nu is. Bij de meeste eengezinswoningen ligt die in koude toestand tussen 1,2 en 1,8 bar. Je hebt dit getal straks nodig, want ontluchten laat de druk zakken.
3. Ontlucht van beneden naar boven. Begin bij de radiator die het dichtst bij de ketel zit en werk naar de verste en hoogste toe. Houd het bakje onder het ventiel, draai het met de sleutel een kwartslag open en wacht tot er een gestage straal water komt in plaats van sissende lucht. Draai daarna direct dicht.
4. Vul de druk aan. Is de druk gezakt tot onder de 1 bar, vul dan bij tot je uitgangswaarde. Doe dat rustig en in stappen, want overvullen is lastiger te herstellen dan bijvullen.
5. Zet de verwarming aan en laat het systeem doorwarmen. Draai alle thermostaatknoppen helemaal open en geef het systeem drie kwartier de tijd. Alle radiatoren moeten in principe warm worden, ook al is het niet gelijkmatig.
6. Meet de retourtemperatuur. Meet aan de onderkant van elke radiator de temperatuur van de leiding waar het water uitgaat, en noteer die per radiator. Bij een goed verdeelde installatie liggen die waarden dicht bij elkaar. Zie je bij de radiator naast de ketel een veel hogere retourtemperatuur dan boven, dan weet je waar het water naartoe verdwijnt.
7. Knijp de gulzige radiatoren aan de voet dicht. Draai het voetventiel van de radiatoren met de hoogste retourtemperatuur stap voor stap dicht, een halve slag per keer, en noteer wat je doet. Sluit nooit helemaal af.
8. Meet opnieuw na een uur, en nog eens na een dag. Een installatie reageert traag. Corrigeer in kleine stappen, en accepteer dat je hier twee of drie avonden mee bezig bent voordat het klopt.

Wat je daarna nog wint

Als de verdeling klopt, kun je de aanvoertemperatuur van de ketel vaak omlaag zetten zonder dat het kouder wordt in huis. Dat is precies waar het rendement zit bij een ketel die op lage temperatuur werkt, en het is ook de voorwaarde om ooit met een warmtepomp uit de voeten te kunnen. Welk type ketel je hebt en wat dat betekent voor de instellingen, komt aan bod in het stuk over het verschil tussen combiketels en soloketels. Voor het bredere plaatje rond stookgedrag en besparen houdt Milieu Centraal onafhankelijke informatie bij.

Zet daarnaast de knoppen goed. Een thermostaatknop is geen kraan maar een regelaar: stand 3 betekent niet halve kracht maar ongeveer twintig graden, en hij knijpt vanzelf dicht zodra die temperatuur bereikt is. Hem op 5 zetten omdat het snel warm moet worden, versnelt niets en zorgt er alleen voor dat de kamer doorschiet. En let op waar de knop hangt: achter een gordijn of boven een bank die er strak tegenaan staat, meet hij zijn eigen warmte en schakelt hij te vroeg af. Dat is een van de plekken waar interieurkeuzes en verwarming elkaar in de weg zitten, iets waar het artikel over verwarming en interieur verder op ingaat.

Waar je moet stoppen en iemand bellen

Ontluchten, bijvullen en voetventielen bijstellen mag je zelf doen. Zodra er water lekt langs een koppeling, de druk binnen een week weer wegzakt, de ketel storingscodes geeft, of je radiatoren met leidingen in de vloer hebt waar je de voetventielen niet kunt bereiken, houdt het zelfwerk op. Bel dan een installateur, en vraag meteen om een volledige waterzijdige inregeling met een berekening erbij: dat is nauwkeuriger dan wat je met een thermometer en je hand kunt bereiken. Aan alles wat met gas of met de ketel zelf te maken heeft, ga je niet sleutelen.

Tot slot: inregelen haalt het maximale uit wat er is, maar het maakt geen enkel gat in een muur dicht. Blijft een kamer koud terwijl de radiator wel warm wordt en de retour klopt, dan zit het probleem in isolatie, kieren of glas. Daarvoor is het overzicht met tips voor een beter geïsoleerde woning een logischer volgende stap dan nog een avond met de thermometer langs de plinten.