Eind 2019 schrapte de overheid de ISDE-subsidie op pelletkachels en biomassaketels. Volgens SEO Economisch Onderzoek wogen de CO2-besparingen niet op tegen de uitstoot van stikstof, koolmonoxide en fijnstof. Toch staan er inmiddels naar schatting zo’n 70.000 pelletkachels in Nederlandse huiskamers, en dat aantal groeit nog steeds. Hoe zit dat?
Het antwoord is interessanter dan de korte versie suggereert. Houtpellets zijn niet automatisch een groene keuze, maar onder de juiste voorwaarden zijn ze dat wel. Het verschil zit in welke pellets je verbrandt, in welke kachel, en hoe je hem gebruikt.
Waarom de subsidie sneuvelde
Tussen 2016 en 2018 werden er met staatssteun zo’n 114.000 pelletkachels en biomassaketels aangeschaft. De gedachte achter de regeling was helder. Mensen los van het gas helpen met een verwarming op een hernieuwbare brandstof, in theorie passend bij de klimaatdoelen.
Het probleem zat in de praktijk. Niet alle pellets zijn gelijk. Een deel van wat in Nederlandse kachels belandt komt uit landen waar de herkomst van het hout moeilijk te traceren is, en waar gemengd materiaal soms doorgaat voor “biomassa”. Ook installaties bleken een issue, want in de doe-het-zelf-markt worden pelletkachels regelmatig ondeskundig geplaatst, waardoor de verbranding niet optimaal is en de uitstoot hoger dan op papier.
Milieucentraal, de voorlichtingsorganisatie waar veel huiseigenaren hun keuzes op baseren, formuleert het inmiddels nuchter. Sinds 1 januari 2020 is er geen subsidie meer mogelijk voor pelletkachels of biomassaketels, en wie duurzaam wil verwarmen krijgt vooral steun voor warmtepompen en zonneboilers. Dat is geen verbod, maar wel een duidelijke duwende beweging.
Wanneer pellets wel duurzaam zijn
Het ENplus A1-keurmerk is de eerste filter waar het op aankomt. Pellets met dat label bestaan uit schoon resthout zoals zaagsel en houtkrullen uit zagerijen, zonder lijm, plastic of schors als ballastmateriaal. De vochtwaarde ligt laag en de as-rest is minimaal. De calorische waarde is voorspelbaar, wat in de praktijk betekent dat je kachel niet om de paar zakken anders hoeft te branden. Dat lijkt een technisch detail, maar het is precies wat het verschil maakt tussen een schone verbranding en een rookpluim die je buren ruiken.
Een moderne pelletkachel haalt een rendement van rond de 90 procent, terwijl een traditionele houtkachel meestal blijft steken tussen de 40 en 50 procent. Dat verschil bepaalt of de warmte uit één boom drie kamers warm maakt, of grotendeels door de schoorsteen verdwijnt. Een pelletkachel die door een DE-erkend bedrijf is geïnstalleerd en gevoed wordt met gecertificeerde pellets, zit qua milieu-impact dichter bij een warmtepomp dan bij een ouderwetse openhaard.
De fijnstofuitstoot ligt bij goede pellets en een goed afgestelde moderne kachel ongeveer 70 procent lager dan bij een klassieke openhaard, al blijft het hoger dan bij gas of elektrisch verwarmen. Wie naast een drukke fietsroute woont moet daar rekening mee houden. Wie in een vrijstaand huis aan de rand van een dorp zit kijkt naar andere afwegingen.
De rekensom die mensen overhaalt
Naast het milieuverhaal speelt de portemonnee. Een kilo houtpellets bevat ongeveer dezelfde energie als 0,5 kubieke meter aardgas. Bij een gemiddelde pelletprijs rond de 40 cent per kilo en een gasprijs die in mei 2026 schommelt rond 1,45 euro per kuub, levert dat een aanzienlijk verschil per opgewekte kilowattuur op. Voor een huishouden dat 2.000 tot 3.000 kilo pellets per jaar gebruikt komt het neer op brandstofkosten van zo’n 800 tot 1.200 euro per stookseizoen, fors lager dan de gasrekening voor dezelfde warmte.
De aanschaf van een pelletkachel kost tussen de 2.000 en 5.000 euro inclusief installatie, en zonder ISDE-subsidie betaal je dat uit eigen zak. Reken op een terugverdientijd van vier tot zes jaar, afhankelijk van hoe intensief je stookt en wat de gasprijs in die periode doet. Voor wie pellets vooral inzet als bijverwarming naast een bestaande cv, ligt die terugverdientijd korter.
De aanschaf van pellets zelf is weer een keuze met haken en ogen. De grootste valkuil is goedkope import zonder duidelijke herkomst, vaak verkocht in zakken zonder ENplus-stempel. Daarin zit soms gemengd hout, en in zeldzame gevallen zelfs vervuiling als plastic of glas, wat een kachel binnen één seizoen kan slopen. Wie houtpellets kopen overweegt doet er goed aan om eerst te kijken naar certificaat en herkomst van het hout, en pas daarna naar de prijs per kilo.
De keuze die niet over keuze gaat
Voor veel huiseigenaren is dit geen abstracte afweging. Het is een gevolg van keuzes die al gemaakt zijn. Een woning die niet zomaar op een warmtepomp over kan. Een wijk waar het warmtenet pas over jaren komt. Een gasrekening die simpelweg te hoog werd.
In die context is een pelletkachel niet de duurzaamste optie die er bestaat, maar wel een verdedigbare. Een warmtepomp blijft theoretisch beter, alleen niet altijd haalbaar. Een gasketel blijft praktisch, alleen niet duurzaam. Een pelletkachel zit ergens tussen die uitersten in, en met de juiste pellets en een goede installatie schuift hij dichter naar het duurzame uiteinde dan naar het fossiele.
Of dat genoeg is hangt af van wat je vergelijkt en wat je huishoudboekje toelaat. De keuze is in elk geval minder zwart-wit dan de afgeschafte subsidie suggereert.
